Dấu hiệu của đột quỵ

Việc người nhà nhận biết một số dấu hiệu “ngầm” giúp phát hiện sớm cơn đột quỵ có thể làm tăng cơ hội sống sót và phục hồi cho bệnh nhân.

Đột quỵ có 2 dạng diễn tiến: đột ngột (bệnh nhân đang làm việc, sinh hoạt bình thường bỗng nhiên liệt hẳn một bên, không nói được, méo mặt, ngã quỵ...) hoặc từ từ. Ở dạng đầu tiên, thay vì nghĩ là “trúng gió” để mất thời gian cạo gió, xức dầu, thì cần đưa ngay bệnh nhân đến bệnh viện. Ở dạng thứ hai, do các triệu chứng không rõ rệt nên người nhà khó phát hiện kịp thời, làm lỡ mất khoảng thời gian điều trị quý báu lúc ban đầu.

Cần phát hiện sớm bệnh đột quỵ để có thể phản ứng nhanh và điều trị sớm, tăng khả năng hồi phục

Dấu hiệu của đột quỵ

Nhiều nước trên thế giới hiện đưa ra chữ “FAST” để phổ cập các dấu hiệu của đột quỵ. “FAST” có nghĩa là nhanh (phản ứng tức thời), đồng thời là viết tắt của: Face (khuôn mặt), Arm (tay), Speech (lời nói) và Time (thời gian).

- Khuôn mặt: dấu hiệu dễ nhận thấy là mặt bệnh nhân bị méo, thường gặp trong trường hợp diễn tiến đột ngột. Có một số biểu hiện kín đáo hơn cần lưu ý như mặt bệnh nhân đột quỵ có thể chưa méo nhưng khi nhìn kỹ sẽ thấy sự mất cân xứng: nhân trung hơi lệch qua một bên so với bình thường; nếp mũi, má bên yếu thường bị rũ xuống. Nếu nghi ngờ, hãy yêu cầu bệnh nhân cười vì méo có thể sẽ rõ hơn. Đôi khi, bệnh nhân chỉ có cảm giác tê, cứng nửa bên mặt hoặc 1/4 mặt dưới.

- Tay: dấu hiệu “rõ mười mươi” là tay bị liệt. Nhưng trước đó, có thể đã có những diễn tiến từ từ như: tê mỏi một bên tay; vụng về trong những thao tác, công việc quen thuộc (ví dụ như gặp khó khăn khi viết, ăn uống); vẫn điều khiển được tay nhưng kém chính xác. Ngoài tay, bệnh nhân đột quỵ còn một số dấu hiệu ở chân: đi dễ bị vấp té mà nguyên nhân không rõ ràng; bước đi khó khăn hoặc nặng nề hơn bình thường; nhấc chân không lên hoặc dễ bị rớt dép...

- Lời nói: rõ nhất là một số người đột quỵ bị “á khẩu” hoặc nói đớ. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, người nghe có thể chưa nhận thấy bất thường nhưng chính bệnh nhân than phiền rằng họ cảm thấy khó khăn khi nói, hoặc môi, lưỡi bị cứng, tê. Khi đó, người nhà cần lưu ý để có thể nhận ra việc bệnh nhân nói không rõ, nói chậm hơn bình thường hoặc phải gắng sức khi nói.

- Thời gian: đưa bệnh nhân đi khám ngay khi ghi nhận những dấu hiệu vừa kể. Những dấu hiệu này có thể kéo dài hoặc chỉ thoáng qua nhưng lặp đi lặp lại, có thể xuất hiện cùng lúc hoặc chỉ một vài dấu hiệu.

Những dấu hiệu khác của đột quỵ

Bên cạnh chữ FAST còn một số triệu chứng hoặc dấu hiệu khác có thể cảnh báo cơn đột quỵ sắp hoặc đang xảy ra:

- Ù tai, điếc đột ngột.

- Nhức đầu nhiều, đột ngột.

- Gặp một số vấn đề về mắt như: song thị (nhìn 1 hình thành 2 hình); bán manh (chỉ thấy phía trước, không nhìn được hai bên hoặc chỉ thấy về một bên).

- Mất thăng bằng đột ngột mà không có tiền căn rối loạn tiền đình hoặc những bệnh làm ảnh hưởng đến khả năng thăng bằng.

- Người nhà nhận thấy bệnh nhân chậm hiểu bất thường, phải nói đi nói lại nhiều lần mới nắm vấn đề hoặc lẫn lộn đột ngột.

- Ngoài ra, bệnh nhân có thể gặp khó khăn khi ăn uống: nuốt khó, dễ sặc; thức ăn đọng một bên má khi ăn. Khi súc miệng, đánh răng cũng có những “sự cố” như nước chảy qua một bên mà không kềm lại được.

Việc nắm rõ tất cả dấu hiệu kể trên là rất cần thiết, đặc biệt nếu trong gia đình có người cao tuổi, người có tiền sử bệnh tim, cao huyết áp, tiểu đường... Khi xảy ra cơn tai biến, người nhà phản ứng càng nhanh sẽ giúp bệnh nhân được điều trị càng sớm. Nhờ đó, việc tập luyện phục hồi sau đột quỵ có thể đạt hiệu quả cao, giúp người bệnh có cơ hội tìm lại chất lượng cuộc sống ở mức tốt nhất.

Giảm Cholesterol máu ngăn ngừa đột quỵ

Dấu hiệu

Khi lượng cholesterol trong máu tăng lên quá cao, chúng sẽ tích tụ lại trên thành động mạch, lâu dần gây xơ cứng động mạch, thành động mạch bị hẹp làm cho lượng máu đến tim não bị tắt nghẽn một pần hoặc hoàn toàn. Nếu não không nhận đủ lượng máu cần thiết sẽ rất dễ dẫn đến nguy cơ đột quỵ.

Đột quỵ giai đoạn cấp có các biểu hiện như sau:

- Đột ngột có vấn đề trong việc đi lại, bị hoa mắt, mất thăng bằng hay mất khả năng kiểm soát sự di chuyển của cơ thể.

- Đột ngột bị lẫn lộn, gặp vấn đề trong việc nói và hiểu.

- Nhức đầu dữ dội và cơn đau đến bất ngờ mà không rõ nguyên nhân.

- Có cảm giác tê liệt hoặc yếu ớt nhất thời ở mặt, tay hay chân, đặc biệt ở một bên của cơ thể.

- Đột ngột có vấn đề về thị lực ở một hoặc cả hai mắt.

Dot quy ở mức nhẹ thì việc vận động tay chân sẽ được phục hồi lại hoàn toàn sau khoảng thời gian từ 24-48 giờ. Tuy nhiên, một trong những điều đáng tiếc do đột quỵ gây ra là đa số bệnh nhân thường bị yếu hoặc liệt vận động kéo dài.

Phòng ngừa

Kiểm soát và hạ lượng mỡ máu là việc mà tất cả mọi người phải làm để giữ gì sức khoẻ và phòng tránh đột quỵ. Để kiểm soát và ngăn ngừa rối loạn mỡ máu, cần phải kết hợp giữa thuốc, chế độ ăn uống đúng cách và việc vận động, tập thể dục hằng ngày. Đối với thuốc, phải được căn cứ vào mức độ mỡ máu trong cơ thể, và người bệnh có đang bị các chứng bệnh khác như: bệnh tim mạch, tiểu đường,...

Chế độ ăn uống điều độ và hợp lý giúp giảm lượng cholesterol máu, phòng tránh đột quỵ

Có những loại thuốc có thể làm giảm cholesterol LDL và chất béo trung tính, hoặc làm tăng lượng cholesterol HDL.

Để bảo vệ bản thân an toàn trước bệnh đột quỵ, thuốc lá là thứ đầu tiên nên tránh. Cần có chế độ ăn uống lành mạnh ít chất béo bão hòa, ít cholesterol và ít muối. Dùng dầu thực vật thay cho mỡ động vật. Thường xuyên vận động, chơi thể thao, kiểm soát cân nặng của cơ thể. Theo dõi lượng đường huyết nếu đang bị tiểu đường. Kiểm tra sức khoẻ định kỳ và tuân theo lời khuyên của các bác sĩ.

Sơ cứu bệnh nhân đột quỵ

Khi thấy bệnh nhân bị đột quỵ, hãy nhanh chóng đưa bệnh nhân đến bệnh viện não gần nhất càng sớm càng tốt, vì não là cơ quan rất quan trọng và nhạy cảm. Não sẽ rất nhanh bị hoại tử nếu bị thiếu máu, thiếu ôxy hoặc bị chảy máu. Đến bệnh viện sớm trong ba giờ đầu tiên sau khi đột quỵ, người bệnh có cơ hội chữa trị bằng biện pháp tái thông mạch máu qua việc truyền thuốc tiêu sợi huyết, giúp bệnh hồi phục nhanh chóng và ít để lại di chứng.

Bệnh nhân đột quỵ cần được sơ cứu kịp thời để tránh tình trạng hoại tử não

Các dạng đột quỵ

Đột quỵ gồm một trong hai dạng: chảy máu não do vỡ mạch máu (15%) hoặc thiếu máu não do tắc mạch máu (85%). Các bác sĩ cần dựa vào yếu tố tiền căn, thăm khám trực tiếp tìm các dấu hiệu thần kinh, kết hợp với xét nghiệm cận lâm sàng (MRI, CT scan) để chẩn đoán chính xác. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều người vẫn tự ý điều trị cho bệnh nhân bằng cách bấm huyệt nhân trung, cạo gió, cắt lể, châm cứu, cúng vái… làm tình trạng dot quy ngày càng nặng thêm.

Các phương pháp sơ cứu bệnh nhân đột quỵ

Nếu bệnh viện gần nhà có đủ điều kiện chữa trị thì không nên chuyển bệnh nhân đột quỵ đi xa, trừ khi có chỉ định của bác sĩ; di chuyển xa rất dễ làm bệnh nặng hơn.

Nếu bệnh nhân đột quỵ nôn, cần để đầu nghiêng sang một bên, dùng tay lấy các chất nôn từ mũi và miệng bệnh nhân. Nếu bệnh nhân co giật, cũng cần để bệnh nhân nằm nghiêng, đề phòng bệnh nhân cắn vào lưỡi bằng cách dùng khăn vải quấn quanh một chiếc đũa hay cán muỗng đặt giữa hai hàm răng của bệnh nhân.

Trong khi chờ xe cấp cứu, bệnh nhân đột quỵ cần phải được nằm yên, nới rộng quần áo, theo dõi sắc mặt, nhịp thở để biết bệnh nhân còn tỉnh táo hay lẫn lộn, lơ mơ hoặc hôn mê. Nếu có dấu hiệu đại tiểu tiện không tự chủ là bệnh nhân đã mất ý thức.

Trong trường hợp bệnh nhân đột quỵ hôn mê, cần xem bệnh nhân thở như thế nào (nhanh, chậm hay ngừng thở). Nếu bệnh nhân ngừng thở, phải lập tức hô hấp nhân tạo để đảm bảo đủ ôxy cho tim và não. Hãy nhớ rằng, nếu não bộ thiếu oxy trong 3 phú, dù cấp cứu tim đập lại thì não cũng sẽ chết.

Lưu ý

Không được tuỳ ý cho bệnh đột quỵ nhân uống bất kỳ loại thuốc nào. Nhiều người nghĩ sử dụng aspirin sẽ làm giảm cục máu đông. Tuy nhiên, aspirin có thể gây chảy máu trong, nếu là tai biến vỡ mạch máu. Nếu người bệnh đột quỵ đã uống aspirin, cần phải báo ngay với bác sĩ cấp cứu.

Phòng ngừa đột quỵ

Hiểu các triệu chứng của bệnh đột quỵ

Các cuộc khảo sát cho thấy: ít hơn 30% số phụ nữ có thể kể tên nhiều hơn 2 triệu chứng của cơn đột quỵ. Hãy ghi nhớ những dấu hiệu cơ bản dưới đây của bệnh đột quỵ.

 - F (mặt): cười méo miệng, khó cử động, rối loạn thị lực

 - A (tay và chân): mệt mỏi, khó cử động, tê liệt

 - S (nói): líu lưỡi, tắt tiếng, không tìm ra từ thích hợp để nói

 - T (thời gian): Nếu có bất kỳ một trong các dấu hiệu trên, nhanh chóng gọi cấp cứu. Đến bệnh viện càng sớm thì khả năng bệnh nhân dot quy được cứu sống càng cao.

Hạn chế tức giận để giảm nguy cơ đột quỵ

Đi bộ

Thời đại ngày nay đúng là có quá nhiều việc để làm trong 1 ngày mà dường như 24 tiếng là không đủ. Tuy nhiên, hãy cố gắng dành ra 20 phút mỗi ngày để đi bộ. Thậm chí bạn cũng có thể chia thành 2 lần, mỗi lần 10 phút cũng rất tốt. Một nghiên cứu thực hiện trên gần 40.000 phụ nữ trong thời gian 12 năm đã cho thấy đi bộ khoảng 2 giờ/tuần có thể giảm nguy cơ đột quỵ 30%. Đi bộ nhanh sẽ giúp giảm gần 40% nguy cơ đột quỵ.

Hạn chế và kiểm soát cơn giận

Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Cao huyết áp cho thấy những người hay tức giận và tính khí hung hăng thường có nguy cơ mắc đột quỵ cao hơn bình thường.

Hiểu rõ sự khác nhau giữa buồn và phiền muộn

Phụ nữ cho thấy phụ nữ phiền muộn nhiều sẽ làm tăng nguy cơ mắc đột quỵ 29%. Họ thường có xu hướng hút thuốc nhiều hơn, dễ dẫn đến béo phì, thừa cân và ít vận động. Thêm vào đó họ nhiều khả năng gặp phải các vấn đề y tế không kiểm soát được như cao huyết áp, tieu đuong. Phát hiện các triệu chứng của sự phiền muộn sẽ giúp công việc điều trị dễ dàng hơn.

Chú ý nếu tim đập nhanh

Hiện tượng tim đập không đều, khó thở, đau đầu nhẹ và đau ngực là những dấu hiệu của tim đập bất thường và có khả năng tăng nguy cơ đột quỵ gấp 5 lần.

Đừng chủ quan khi bị đau nửa đầu

Những cơn đau đầu sẽ làm tăng nguy cơ đột quỵ ở phụ nữ. Hầu hết những người bị chứng đau nửa đầu là phụ nữ, do sự thay đổi của nội tiết tố và thuốc men. Nếu bị chứng đau nữa đầu, hãy đi khám bác sĩ đễ được chữa trị ngay lập tức.

Ngủ quá nhiều vào đêm làm tăng nguy cơ đột quỵ

Không ngủ quá 7 tiếng mỗi đêm

Các nhà khoa học ở trường ĐH Harvard cho thấy những người ngủ nhiều hơn 10 tiếng mỗi đêm có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ hơn 63% so với những người chỉ ngủ 7 tiếng. Đặc biệt nếu bạn ngủ ngáy, nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa nhiều gấp 2 lần. Điều này làm tăng nguy cơ mắc đột quỵ cũng như các bệnh tim mạch và tiểu đường.

Sử dụng dầu olive thường xuyên

Sử dụng dầu olive khi nấu ăn sẽ giúp làm giảm nguy cơ đột quỵ và nhồi máu cơ tim. Một nghiên cứu quan sát đối với hơn 7.600 người Pháp có độ tuổi trên 65 cho thấy những người thường xuyên sử dụng dầu olive sẽ giúp giảm nguy cơ đột quỵ hơn 40%.

Ăn khoai lang

Chế độ ăn uống giàu kali sẽ làm giảm nguy cơ đột quỵ đến 5 lần. Khoai lang, nho khô, chuối và bột cà chua là những món ăn rất tốt trong việc ngăn ngừa đột quỵ do chúng chứa nhiều kali. Một số nguồn thực phẩm tốt cho sức khỏe tim mạch như: rau củ quả, cá, gia cầm và các sản phẩm từ sữa.

Đột quỵ do thiếu máu não

Thiếu máu não là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ không chỉ ở người già.

Tùy thuộc vào việc máu thiếu ở vùng nào của não mà bệnh nhân có thể gặp phải các triệu chứng khác nhau. Trong đó, đau đầu là triệu chứng thường xảy ra nhất và xuất hiện sớm khá sớm, bệnh nhân bị nhức đầu lan tỏa khắp đầu và sau đó là cảm giác căng nặng trong đầu. Có thể nói, nhức đầu là triệu chứng đến sớm và biểu hiện rõ ràng cho nguy cơ đột quỵ.

Thiếu máu não là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến đột quỵ

Bệnh nhân bị thiếu máu não sẽ thường xuyên bị chóng mặt, loạng choạng, khó giữ thăng bằng khi đi hoặc đứng, cảm giác như say sóng, hoa mắt, tối sầm mặt lại, nhất là khi thay đổi tư thế và dẫn đến đột quỵ.

Ngoài ra còn các triệu chứng như rối loạn giấc ngủ mà biểu hiện chính là mất ngủ, có khi rối loạn nhịp thức ngủ, lúc tối ngủ được, nửa đêm trằn trọc không ngủ, gần sáng lại ngủ, đêm không ngủ được trong khi ban ngày lại ngủ gà ngủ gật.

Thiếu máu não còn gây ù tai, nghe kém, mờ mắt, tầm nhìn kém do các cơ quan như tiền đình ốc tai, các cơ điều tiết mắt... bị thiếu máu. Các vùng não kiểm soát cảm giác của cơ thể bị thiếu máu gây rối loạn cảm giác với các biểu hiện như đau, tê, buốt, châm chích, kiến bò…

Hiện nay, bệnh thiếu máu đang "tấn công" mạnh vào những người trẻ và đây rất là yếu tố nguy cơ dẫn đến đột quỵ gây tử vong hay tàn phế suốt đời.

www.FAZ.com.vn