Thực phẩm cho người bệnh sỏi mật

Sỏi mật là một bệnh lý túi mật thường gặp và đang có xu hướng gia tăng. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến rối loạn chuyển hóa cholesterol và nhiễm khuẩn. Bởi vậy, trong ăn uống chú ý lựa chọn và kiêng kỵ thực phẩm một cách hợp lý.

Nguyên tắc chung là tránh đồ ăn thức uống có nhiều mỡ động vật, giàu cholesterol và chất kích thích. Trọng dụng những loại rau quả tươi giàu sinh tố (đặc biệt là vitamin A), những thực phẩm chứa nhiều acid béo không no.

Dưới đây xin được giới thiệu một số thực phẩm:

Dưa hấu

Có công dụng thanh nhiệt giải thử, trừ phiền chỉ khát, lợi tiểu, rất thích hợp với người bị sỏi mật, viêm túi mật. Có thể ăn mỗi ngày 1kg hoặc ép nước uống. Vỏ dưa hấu nên thái vụn, phơi khô, dùng để hãm uống thay trà hằng ngày.

Dưa hấu là món ăn rất tốt cho người bệnh sỏi mật

Bí đao

Có công dụng thanh nhiệt tiêu đàm, lợi tiểu tiện, giảm độc và giảm béo, rất thích hợp với người bị viêm túi mật và soi mat. Dùng dưới dạng chế biến thành các món ăn hoặc ép lấy nước uống. Vỏ bí đao cũng có tác dụng thanh nhiệt lợi tiểu, lợi mật và tiêu thũng, dùng vỏ tươi 100-150 gam sắc uống thay trà trong ngày.

Cà rốt

Đây là loại rau rất giàu caroten, khi vào cơ thể sẽ được gan chuyển hóa thành vitamin A, có tác dụng làm giảm thiểu sự hình thành sỏi đường mật.

Củ cải

Là một trong những thực phẩm lý tưởng cho người bị sỏi mật, sỏi tiết niệu. Dùng tốt nhất dưới dạng củ tươi rửa sạch, ép lấy nước uống.

Giao bạch (củ non của cây niễng)

Có công dụng lợi niệu, giải khát trừ phiền, thanh nhiệt giải độc, thông sữa. Trong thành phần có chứa nhiều chất đạm, sinh tố và khoáng chất, là thực phẩm lý tưởng cho người bị cao huyết áp, sỏi mật và sản phụ ít sữa. Có thể dùng dạng tươi sắc uống vài lần trong ngày.

Mã thầy

Có thể ăn sống, ép lấy nước uống hoặc rửa sạch, thái vụn rồi hãm lấy nước uống.

Râu ngô

Có công dụng thanh nhiệt lợi tiểu, lợi mật và hạ đường huyết, rất thích hợp với những người bị cao huyet ap, viêm thận, viêm đường tiết niệu, sỏi tiết niệu, viêm túi mật, sỏi đường mật, viêm gan vàng da, tiểu đường. Mỗi ngày dùng 30-50 gam sắc uống thay trà trong ngày.

Rau thìa là

Có công dụng thanh nhiệt giải độc. Những người bị sỏi mật mỗi ngày nên ăn một mớ rau thìa là (chừng 20 gam), ăn sống hoặc rửa sạch, giã nát rồi vắt lấy nước uống, dùng liên tục trong vài tháng.

Ngoài ra, người bị sỏi mật cũng trọng dụng các thực phẩm khác như đậu tương và các sản phẩm từ đậu tương, cà chua, cải xanh, cải bắp, rau chân vịt, nấm hương, sơn tra, ô mai, cam, quít, lê, táo, nước ép ngó sen…

Cần tây

Là thực phẩm lý tưởng cho người bị cao huyết áp, rối loạn lipid máu, vữa xơ động mạch, viêm đường tiết niệu, viêm đường mật, sỏi mật. Có thể xào nấu trong các món ăn, ăn sống hoặc rửa sạch rồi ép lấy nước uống.

Rau diếp cá

Rất thích hợp với những người bị các chứng viêm nhiễm, viêm túi mật và sỏi đường mật. Có thể ăn sống hoặc sắc uống thay trà hằng ngày với lượng 150-180 gam.

Ăn dầu thực vật

Thường xuyên uống các loại trà như trà kim ngân hoa, trà hoa cúc, trà nhân trần, trà hoa nhài, trà hoa hòe, trà lá sen, trà thảo quyết minh, trà actiso…

Đồng thời kiêng hoặc hạn chế những thực phẩm như lòng đỏ các loại trứng, mỡ động vật, gan, não và tủy động vật, sữa chưa tách bơ, lươn, tôm hùm, tôm càng xanh, hến, tôm khô, cua…; không dùng các chất kích thích như cà phê, thuốc lá, rượu trắng…

Rau xanh giúp ngừa bệnh sỏi mật hiệu quả

Sỏi mật là căn bệnh thường gặp ở mọi nơi, mọi lứa tuổi, ở cả nam và nữ. Việc điều trị sỏi mật là không hề đơn giản cho dù đã có máy móc hiện đại. Tuy nhiên, theo một nghiên cứu gần đây, chế độ ăn uống nhiều rau ít thịt có thể giúp bạn ngăn chặn được bệnh soi mat hiệu quả.

Trong một nghiên cứu kéo dài 14 năm, tiến sĩ Chung-Jyi Tsai và cộng sự tại Đại học Kentucky (Mỹ) đã theo dõi 45.000 nam giới ở độ tuổi trung niên trở lên. Tất cả được chẩn đoán là không bị sỏi mật vào thời điểm bắt đầu tiến hành nghiên cứu.

Chế độ ăn với nhiều rau xanh hằng ngày giúp ngừa bệnh sỏi mật hiệu quả

"Trong các thí nghiệm trên động vật, các chất béo chưa bão hòa có khả năng ngăn chặn sự hình thành sỏi mật nhiều hơn so với chất béo hòa tan. Giờ đây, chúng tôi đang kiểm tra điều này trên cơ thể người", Chung-Jyi Tsai nói.

Các chuyên gia yêu cầu những người tham gia trả lời 131 câu hỏi về thói quen ăn uống vào năm 1986. Sau đó, cứ 2 năm một lần họ lại phải trả lời những câu hỏi tương tự. Trong suốt 14 năm, các nhà nghiên cứu liên tục hỏi họ có bị sỏi mật hay không.

Kết quả cho thấy có 20% đối tượng tham gia nghiên cứu thường xuyên ăn chất béo chưa bão hòa. Khẩu phần ăn hằng ngày của họ chủ yếu là rau quả và dầu thực vật. Trong khi đó, số người thường xuyên tiêu thụ chất béo bão hòa cũng chiếm 20%. Ở những người chủ yếu dùng chất béo không bão hòa, nguy cơ hình thành sỏi mật giảm 18% so với đối tượng kia.

"Có nhiều yếu tố quyết định việc hình thành sỏi mật: hút thuốc, uống rượu, lười vận động cơ thể, sinh đẻ nhiều lần và thừa cân. Tuy nhiên, việc dùng chất béo bão hòa có mối quan hệ hoàn toàn độc lập với sự xuất hiện sỏi mật, không phụ thuộc vào các yếu tố khác", Tsai tuyên bố.

Theo các nhà nghiên cứu thì ở cấp độ phân tử, lượng chất béo mà chúng ta lấy vào cơ thể có thể gây tác động đến việc hình thành sỏi mật bằng nhiều cách. Chẳng hạn, khi lượng chất béo ở một số tế bào tăng lên, chúng sẽ trở nên nhạy cảm với insulin - chất có tác dụng làm giảm sự hình thành sỏi mật. Ngoài ra, chất béo bão hòa có chứa nhiều cholesterol, chất có vai trò quan trọng trong việc hình thành sỏi mật.

Phát hiện này đã ủng hộ những kết quả của một số nghiên cứu trước đây. Đó là một nghiên cứu của các nhà khoa học Hy Lạp cho thấy việc dùng nhiều dầu ô liu, vốn chứa nhiều chất béo chưa bão hòa có tên axit oleic, có thể làm giảm xác suất bị sỏi mật.

Một nghiên cứu khác vào năm 1995 của các nhà khoa học Israel và Ảrập phát hiện thấy người Ảrập ăn nhiều chất béo chưa bão hòa nhiều hơn các dân tộc khác trên thế giới và có tỷ lệ bị sỏi mật thấp hơn.

Triệu chứng bệnh sỏi mật

Triệu chứng thường thấy ở người bị sỏi mật là đau đột ngột xuất hiện, thành cơn dữ dội, đau vùng hạ sườn phải lan lên vai phải hoặc sau lưng. Cơn đau có thể làm người bệnh lăn lộn trên giường, cũng có thể đau làm người bệnh không dám thở mạnh. Các triệu chứng không điển hình của bệnh sỏi mật như chỉ đau âm ỉ hoặc tức nặng ở hạ sườn phải, đau đôi khi ở vùng thượng vị và lan lên ngực.

Vàng da

Tắc mật sẽ làm cho da và củng mạc mắt vàng, xuất hiện khi sỏi ở ống mật chủ, ống gan hoặc trong gan tùy theo mức độ tắc mật mà vàng nhẹ hay vàng đậm. Đối với trường hợp chỉ có sỏi túi mật đơn thuần thì không gây vàng da.

Cơn đau dữ dội, vàng da, sốt là các triệu chứng thường thấy của bệnh sỏi mật

Sốt

Sốt xảy ra là do nhiễm khuẩn đường mật, có thể sốt cao, rét run nhưng cũng có khi sốt nhẹ, sốt thường đi kèm với đau, có khi sốt kéo dài. Nếu không có nhiễm khuẩn thì không có sốt.

Khi khám bệnh

Gan to là triệu chứng thường gặp của soi mat, mức độ gan to phụ thuộc vào mức độ tắc mật, sỏi túi mật không gây gan to. Tắc mật do sỏi trong ống mật chủ có thể xuất hiện túi mật to.

Một số bệnh nhân bị sỏi mật có những triệu chứng như không thích ăn mỡ, hay ợ chua, ợ hơi hoặc đầy bụng. Những triệu chứng không rõ ràng này là những triệu chứng có liên quan tới sỏi. Trong những trường hợp này, điều quan trọng là phải loại trừ những bệnh khác cũng có triệu chứng tương tự.

Để chẩn đoán đúng bệnh

Dựa vào triệu chứng điển hình kinh điển đó là: đau, sốt và vàng da. Xét nghiệm có thể thấy tăng bạch cầu trong máu, bilirubin máu tăng khi có tắc mật. Siêu âm, chụp cắt lớp vi tính và chụp cộng hưởng từ rất có giá trị giúp chẩn đoán sỏi mật. Đối với sỏi túi mật, siêu âm là phương pháp rẻ tiền mà có giá  trị cao trong chẩn đoán.

Phòng tránh bệnh sỏi mật

Bệnh viêm túi mật mạn tính, ứ đọng mật và nhiễm trùng túi mật chính là những nguyên nhân gây ra sỏi mật. Ngoài ra, táo bón cũng tạo ra cơ hội cho vi trùng đường ruột phát triển, dẫn đến viêm tá tràng, túi mật và ống mật, do đó nó làm cho mật dễ lắng thành sỏi.

Bệnh sỏi mật có nhiều tác động xấu đến sức khỏe và chất lượng sống của người bệnh nên việc phòng ngừa căn bệnh này là điều rất cần thiết. Dưới đây là những cách ngăn ngừa sự hình thành sỏi mật:

Kiểm soát cân nặng

Một trong những nguyên nhân dẫn đến bệnh sỏi mật là do lượng cholesterol kết tinh trong dịch mật. Khi nồng độ cholesterol trong mật cao hơn nồng độ muối mật sẽ có sự ứ đọng dịch mật và tạo nên sỏi mật.

Những người béo phì thường có nồng độ cholesterol cao nên họ là những người rất dễ mắc bệnh sỏi mật. Vì vậy, phải luôn kiểm soát cân nặng của mình ở mức bình thường, đừng để cơ thể trở nên thua can hay béo phì quá mức nhưng cũng đừng giảm cân quá nhanh chóng thì mới có thể phòng ngừa bệnh sỏi mật một cách hiệu quả.

Người béo phì, thừa cân có nguy cơ mắc bệnh sỏi mật rất cao

Ăn uống lành mạnh

Chế độ ăn uống điều độ, ít chất béo và giàu chất xơ là phương pháp rất tốt giúp bạn giảm cân và giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh sỏi mật. Nên ăn nhiều thực phẩm giàu chất xơ như trái cây tươi, rau củ, ngũ cốc nguyên hạt..., hạn chế ăn các thực phẩm có nhiều cholesterol và chất béo như thịt đỏ, xúc xích, thịt bò, bơ và mỡ heo.

Cũng cần cung cấp cho cơ thể nhiều đạm để ngừa hiện tượng thoái hoá mỡ tế bào gan. Các chất đường bột giúp dễ tiêu hoá và tăng cường chuyển hoá mỡ. Bệnh nhân sỏi mật phải tuyệt đối ăn các thực phẩm chiên, và làm từ sữa.

Thường xuyên tập thể dục

Tập thể dục thường xuyên khoảng 30 phút 1 ngày sẽ giúp giảm lượng cholesterol xấu trong cơ thể qua đó giúp ngăn ngừa bệnh sỏi mật rất tốt. Đồng thời, tập thể dục cũng là cách tốt nhất để chống lại một số bệnh như béo phì và tiểu đường (hai yếu tố gây nên nguy cơ mắc bệnh sỏi mật).

Tránh một số loại thuốc

Một số loại thuốc có thể gây nguy cơ mắc bệnh sỏi mật mà bạn cần phải tránh, bao gồm cả thuốc giảm cholesterol (như gemfibrozil, fenofibrate) và thuốc uống tăng lượng estrogen cho cơ thể. Thuốc Tây y luôn có tác dụng phụ, vì vậy khi sử dụng thuốc Tây, ban nên hỏi ý kiến bác sĩ để được tư vấn kĩ lưỡng trước khi sử dụng.

www.FAZ.com.vn

Bệnh nhân sỏi mật nên ăn gì?

Bệnh nhân sỏi mật không nên ăn nhiều mỡ vì mỡ ảnh hưởng đến chức năng của gan, mật và dạ dày. Khi ăn nhiều mỡ, mật xuống ruột không đều, kích thích túi mật co bóp quá mạnh, một phần mật tham gia cùng cholesterol tạo sỏi.

Nữ giới có xu hướng mắc bệnh sỏi mật nhiều hơn nam giới và thường tăng dần theo độ tuổi. Viêm túi mật mãn tính, ứ đọng mật và nhiễm trùng túi mật là những nguyên nhân chủ yếu gây ra sỏi mật.

Phụ nữ thường có nguy cơ mắc bệnh sỏi mật nhiều hơn đàn ông

Ngoài ra, táo bón cũng tạo ra cơ hội cho vi trùng đường ruột phát triển, dẫn đến viêm tá tràng, túi mật và ống mật, do đó nó làm cho mật dễ lắng xuống thành sỏi mật. Sỏi mật có 2 loại:

Sỏi sắc tố mật: Loại này ít gặp.

Sỏi cholesterol: Thường đi đôi với tình trạng cholesterol trong máu tăng cao. Cholesterol dễ gây sỏi mật nếu nó có các chất béo khác kèm theo, do vậy nó thường gắn liền với tình trạng béo phì. Có thể nói, béo phì là một yếu tố quan trọng gây nên bệnh sỏi mật. Ở Việt Nam, gần 42% người mắc bệnh sỏi mật là người béo phì.

Chế độ ăn của người bệnh sỏi mật

Giảm ăn mỡ, hạn chế các loại thực phẩm chứa nhiều cholesterol như phủ tạng động vật, trứng.

Tăng đạm để tăng tạo tế bào gan đã bị tổn thương, chống thoái hóa mỡ tế bào gan.

Giàu đường bột: Thức ăn này dễ tiêu, lại không ảnh hưởng đến mật. Chất xơ tốt cho hệ tiêu hoá và phòng tránh táo bón.

Ăn nhiều rau và hoa quả tươi để tăng hàm lượng vitamin nhóm B và C giúp chuyển hoá chất mỡ và đường bột.

Tỷ lệ giữa các chất dinh dưỡng đạm, mỡ, đường ở người trưởng thành bình thường là 1/0,75/5 còn ở người bị sỏi mật nên là 1/0,5/5.

Người bệnh sỏi mật không nên uống nhiều trà và cà phê

Thức ăn không nên dùng: Trà, cà phê, cacao, chocolate

Thức ăn nên dùng: Nước quả, hoa quả tươi các loại, rau tươi, bánh kẹo ít trứng bơ, các loại thịt cá nạc như nạc thăn lợn, thịt bò, cá quả, cá chép, các loại đậu đỗ như đậu tương, đậu xanh, đậu đen. Ngoài ra có một số thức ăn lợi mật như nghệ, lá chanh,... có thể dùng được cho người bệnh sỏi mật.

Để kích thích túi mật co bóp nhẹ nhàng, có thể dùng một ít chất béo dễ tiêu như bơ rồi đến dầu thảo mộc sống, mỡ gà vịt,...

www.FAZ.com.vn